Cuộc lộ diện định mệnh của các thành phố tên lửa ngầm và sự tính toán của tình báo Mỹ

Bối cảnh của sự việc bắt đầu từ một chiến dịch phong tỏa hàng hải gắt gao do Hải quân Hoa Kỳ và đồng minh thiết lập tại vùng Vịnh. Lệnh phong tỏa này không chỉ bóp nghẹt nền kinh tế dựa vào dầu mỏ của Iran mà còn trực tiếp đe dọa đến khả năng duy trì hậu cần cho các lực lượng quân sự trong nước. Trong một nỗ lực tuyệt vọng nhằm phá vỡ vòng vây và thực hiện học thuyết "phủ quyết biển" (sea denial), giới lãnh đạo quân sự tại Tehran đã quyết định kích hoạt toàn bộ hệ thống phòng thủ và tấn công tầm xa của mình. Việc mở cửa đồng loạt các căn cứ ngầm này được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú sốc chiến lược, buộc hạm đội Mỹ phải rút lui trước mối đe dọa từ hàng ngàn quả tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo sẵn sàng rời bệ phóng. Nhưng thực tế lại diễn ra theo một kịch bản hoàn toàn khác mà Iran không lường trước được.

Học thuyết "phủ quyết biển" của Iran vốn dĩ dựa trên khả năng tàng hình và bất ngờ. Bằng cách giấu các bệ phóng di động bên trong các hang động nhân tạo khổng lồ, họ hy vọng có thể tung ra những đòn đánh sấm sét rồi biến mất vào lòng đất trước khi đối phương kịp phản pháo. Tuy nhiên, khi các cửa hang đồng loạt mở ra vào ngày 7 tháng 5, Iran đã vô tình gửi đi những tín hiệu định vị chính xác nhất mà các vệ tinh giám sát của Mỹ đã chờ đợi hàng chục năm qua. Các hệ thống trinh sát điện tử, vệ tinh ảnh nhiệt hồng ngoại và mạng lưới cảm biến địa chấn của Mỹ ngay lập tức ghi lại mọi biến động dù là nhỏ nhất. Từng tọa độ kinh độ, vĩ độ, độ dày của lớp phủ đá và thậm chí là sơ đồ phân bổ nhiệt lượng bên trong các đường hầm đã được số hóa và chuyển thẳng về trung tâm chỉ huy tác chiến của Mỹ tại Qatar và Washington.

Sự kiên nhẫn của tình báo Mỹ trong suốt 20 năm qua cuối cùng đã được đền đáp. Trong khi Iran tin rằng sự bảo mật của họ là tuyệt đối, thì các cơ quan tình báo phương Tây đã sử dụng một phương pháp tiếp cận đa tầng. Họ không chỉ theo dõi quá trình xây dựng từ những ngày đầu thông qua ảnh vệ tinh mà còn phân tích khối lượng đất đá thải ra từ các công trình đào hầm để ước tính quy mô và độ sâu của các căn cứ. Tuy nhiên, những thông tin đó vẫn chỉ dừng lại ở mức dự đoán cho đến khi các cánh cửa hang thực sự mở ra. Khi các thành phố tên lửa này bắt đầu hoạt động, chúng phát ra một lượng bức xạ điện từ và nhiệt lượng khổng lồ. Các hệ thống giám sát của Mỹ đã tận dụng khoảnh khắc này để lập bản đồ mạng lưới thông tin liên lạc nội bộ và xác định chính xác các điểm yếu cấu trúc của từng cơ sở ngầm.

Sai lầm chiến lược của Iran nằm ở chỗ họ đã đánh giá thấp khả năng phân tích dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo trong việc xử lý thông tin tình báo của đối phương. Ngay khi các tọa độ được xác lập, quân đội Mỹ đã có trong tay danh sách mục tiêu chi tiết cho các loại vũ khí xuyên phá cực mạnh, như bom GBU-57 MOP (Massive Ordnance Penetrator). Đây là loại vũ khí được thiết kế đặc biệt để xuyên qua hàng trăm mét bê tông và đá trước khi phát nổ, trực tiếp vô hiệu hóa các căn cứ mà Iran tin là "không thể xâm phạm". Việc Iran đồng loạt mở cửa các căn cứ không chỉ không tạo ra sự răn đe như mong đợi mà còn biến những tài sản quân sự quý giá nhất của họ trở thành những mục tiêu cố định chờ ngày bị tiêu diệt.

Hơn nữa, việc kích hoạt "thành phố tên lửa" đã bộc lộ những hạn chế về mặt hậu cần của IRGC. Để vận hành một hệ thống phức tạp như vậy dưới lòng đất, cần một mạng lưới thông gió, cung cấp nhiên liệu và điện năng khổng lồ. Khi các hệ thống này hoạt động hết công suất để chuẩn bị cho một cuộc tấn công quy mô lớn, chúng tạo ra những dấu hiệu đặc trưng không thể che giấu. Tình báo Mỹ đã nhận diện được các trạm biến áp, các cửa xả khí và hệ thống tiếp liệu ngầm vốn được ngụy trang khéo léo dưới dạng các công trình dân sự hoặc khu công nghiệp. Sự đứt gãy giữa ảo tưởng về khả năng ẩn mình và thực tế công nghệ giám sát hiện đại đã khiến Iran rơi vào một thế trận phòng thủ bị động ngay trên chính lãnh thổ của mình.

Trong suốt những năm qua, giới chức quân sự Iran luôn tự hào về mạng lưới hầm ngầm của mình như một biểu tượng của sự tự cường và sáng tạo chiến tranh phi đối xứng. Họ đã giới thiệu trên truyền thông nhà nước những đoạn phim về các đường hầm dài vô tận với tên lửa xếp hàng san sát. Nhưng trong thế giới tình báo hiện đại, việc khoe khoang sức mạnh đôi khi lại là mồi nhử chết người. Phía Mỹ đã không còn phải dò dẫm trong bóng tối để tìm kiếm nơi cất giấu vũ khí của đối phương. Thay vào đó, họ chỉ việc chờ đợi thời điểm đối phương tự lộ diện do áp lực từ các biện pháp trừng phạt và phong tỏa. Sự kiện ngày 7 tháng 5 cho thấy rằng trong chiến tranh hiện đại, khái niệm "chiều sâu chiến lược" không còn chỉ nằm ở khoảng cách vật lý hay độ sâu của lòng đất, mà nằm ở khả năng làm chủ thông tin và công nghệ.

Khi các thành phố tên lửa này bị lộ, Iran đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan cực kỳ nguy hiểm. Nếu họ tiếp tục duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu với các cửa hang mở, họ sẽ đối mặt với nguy cơ bị tấn công phá hủy ngay lập tức bởi các tên lửa hành trình tầm xa từ các tàu ngầm và máy bay tàng hình Mỹ. Ngược lại, nếu họ đóng cửa và rút lui vào lòng đất, sự răn đe sẽ trở nên vô nghĩa khi đối phương đã nắm giữ "chìa khóa" vào nhà. Sự cân bằng quyền lực tại Trung Đông đã nghiêng hẳn về phía Washington không phải bằng một cuộc giao tranh tổng lực, mà bằng một cuộc đấu trí công nghệ và tình báo kéo dài hai thập kỷ.

Những gì diễn ra cho thấy một bài học đắt giá về sự lỗi thời của những quan niệm phòng thủ truyền thống trước sức mạnh của công nghệ giám sát không gian. Dù bạn có đào sâu đến đâu, nếu không thể kiểm soát được các dấu hiệu vật lý và điện từ mà hệ thống phát ra, bạn vẫn sẽ bị phát hiện. Đối với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, các thành phố tên lửa từng được xem là bảo bối bảo mệnh, giờ đây đang có nguy cơ trở thành những ngôi mộ tập thể bằng bê tông nếu một cuộc xung đột nổ ra. Sự kiêu hãnh về hệ thống phòng thủ kiên cố đã bị dập tắt khi họ nhận ra rằng, trong khi họ đang mải mê đào hầm, đối phương đã ở trên cao nhìn thấu từng ngóc ngách bên dưới lớp đá của họ. Cục diện vùng Vịnh sau ngày 7 tháng 5 đã bước sang một chương mới, nơi mà sự bí mật không còn tồn tại và mọi tính toán quân sự đều phải dựa trên thực tế rằng không có nơi nào là tuyệt đối an toàn.