Trong bối cảnh những tính toán chiến lược mới đang được hình thành tại Washington, cựu Tổng thống Donald Trump được cho là đang cân nhắc tái cấu trúc cách tiếp cận tổ chức và vai trò của Mỹ trên trường quốc tế. Những động thái râm ran từ bờ bên kia đại dương đã ngay lập tức vấp phải sự phản ứng mãnh liệt từ châu Âu. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã phát đi một tín hiệu phản ứng cực kỳ mạnh mẽ, không ngần ngại kêu gọi các quốc gia tầm trung không nên tiếp tục đóng vai trò kẻ theo sau.
Ông thúc giục một sự liên kết thành một khối độc lập, đủ sức mạnh và uy thế để cân bằng ảnh hưởng từ cả Mỹ lẫn Trung Quốc trong một thế giới đang phân cực sâu sắc. Không dừng lại ở những lời kêu gọi chung chung, Tổng thống Emmanuel Macron còn trực diện bác bỏ quan điểm cốt lõi của Donald Trump về việc sử dụng sức mạnh quân sự để tái mở các tuyến hàng hải chiến lược. Nhà lãnh đạo Pháp cho rằng đây là một phương án cứng nhắc, thiếu thực tế và tiềm ẩn vô vàn rủi ro leo thang không thể kiểm soát. Cùng lúc đó, truyền thông Anh cũng góp thêm áp lực vào chảo lửa dư luận khi nhấn mạnh rằng cuộc xung đột địa chính trị hiện tại không thể bị xem là một vấn đề xa xôi, không liên quan, mà thực chất nó đang tác động trực tiếp, bẻ gãy và định hình lại toàn bộ cấu trúc an ninh toàn cầu.
Đi sâu hơn vào bản chất của cuộc đối đầu chiến lược này, giới quan sát nhận thấy đây hoàn toàn không phải là lần đầu tiên Paris thể hiện một thái độ độc lập, có phần ngạo nghễ trước Washington. Trái với nhận định phổ biến của nhiều người rằng Pháp luôn ngoan ngoãn đi sau Mỹ, lịch sử lại phơi bày một câu chuyện hoàn toàn khác biệt. Vào năm 1966, dưới thời Tổng thống Charles de Gaulle, Pháp đã làm chấn động thế giới khi trở thành quốc gia đầu tiên quyết định rút khỏi cơ cấu chỉ huy quân sự của NATO. Đỉnh điểm của sự kiêu hãnh này là việc Paris yêu cầu toàn bộ bộ máy của khối liên minh quân sự lớn nhất hành tinh phải dọn dẹp và rời khỏi lãnh thổ Pháp, một động thái mang tính biểu tượng cực kỳ mạnh mẽ cho tư duy tự chủ chiến lược. Phải trải qua một khoảng thời gian đằng đẵng, đến tận năm 2009, dưới thời Tổng thống Nicolas Sarkozy, Pháp mới chính thức hạ mình quay trở lại cấu trúc quân sự cốt lõi của NATO. Sự gián đoạn kéo dài 43 năm này cho thấy một thực tế không thể chối cãi: Paris từ lâu đã luôn nuôi dưỡng và duy trì một khoảng cách chiến lược an toàn với NATO, dù trên danh nghĩa họ vẫn giữ tư cách là một thành viên cộm cán. Thế nhưng, điều gây ra sự chua chát và tranh cãi nảy lửa trong giới tinh hoa chính trị là khi Mỹ có những động thái muốn xét lại vai trò của mình tương tự như Pháp từng làm, thì ngay lập tức lại xuất hiện một làn sóng chỉ trích cay độc từ châu Âu. Đây là một biểu hiện rõ nét nhất của cái gọi là tiêu chuẩn kép vẫn luôn âm ỉ tồn tại trong bàn cờ chính trị quốc tế.
Trong một cuộc phỏng vấn từng gây chấn động dư luận, Donald Trump đã đặt ra một câu hỏi sắc lẹm khiến toàn bộ bộ sậu của Liên minh phương Tây phải giật mình thon thót: Nếu là bạn, bạn có rút khỏi NATO không? Câu hỏi mang âm hưởng cá nhân này thực chất là một quả bom tín hiệu chiến lược, hé lộ những khả năng thay đổi tận gốc rễ trong cách Washington nhìn nhận về giá trị thực sự của NATO. Mặc dù trong các diễn đàn gần đây, Donald Trump không trực tiếp buông lời công kích các đồng minh như nhiều chuyên gia phân tích từng dự đoán, nhưng chuỗi phát ngôn liên tục nhắm vào sự ỷ lại của châu Âu đã tạo ra một cơn địa chấn lo ngại chưa từng có tiền lệ. Nỗi sợ hãi tột cùng của lục địa già giờ đây không chỉ nằm ở viễn cảnh Mỹ chính thức xé bỏ hiệp ước và rời NATO, mà nằm ở một kịch bản tàn khốc và nguy hiểm hơn gấp bội: Mỹ vẫn nghiễm nhiên ở lại liên minh, nhưng sẽ khoanh tay đứng nhìn, không còn sẵn sàng đổ máu hay chi tiền hỗ trợ khi xung đột vũ trang thực sự bùng nổ. Trước viễn cảnh lạnh lẽo này, từ phía thủ đô Paris, vị tổng tham mưu trưởng quân đội Pháp đã phải đưa ra một đánh giá mang tính cảnh tỉnh sâu sắc. Ông thừa nhận NATO vẫn là một cơ chế cần thiết, nhưng châu Âu bắt buộc phải ngay lập tức chuẩn bị tinh thần và nguồn lực cho một tình huống nghiệt ngã: tự suy nghĩ, tự quyết định và tự cầm súng hành động mà không có chiếc ô bảo hộ của người Mỹ. Thậm chí, những bộ óc chiến lược còn đẩy câu hỏi đi xa hơn, nghi ngờ liệu tổ chức phòng thủ phương Tây này có còn xứng đáng và phù hợp với chính cái tên gọi hào nhoáng hiện tại của nó hay không.
Những rạn nứt này không chỉ dừng lại ở mặt trận chính trị thượng tầng mà còn lan rộng ra mặt trận truyền thông. Một số tờ báo lớn, uy tín đã bị chỉ trích gay gắt vì đưa tin hời hợt, thiếu chính xác, thậm chí còn viết sai tên cơ bản của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Lỗ hổng này làm dấy lên những nghi vấn sâu sắc về độ tin cậy của giới truyền thông phương Tây trong bối cảnh cuộc khủng hoảng thông tin đang ngày một leo thang. Từ bên trong Tòa Bạch Ốc, những thông điệp được phát đi mang một màu sắc cứng rắn và không hề có sự khoan nhượng. Donald Trump được cho là đã thể hiện sự chán chường và thất vọng tột độ với các đồng minh NATO. Việc ông nhấn mạnh rằng nước Mỹ sẽ ghi nhớ từng chi tiết những gì đã xảy ra trên thực địa được giới phân tích xem là một tối hậu thư chiến lược, ngầm ám chỉ những đòn trừng phạt hoặc sự thay đổi triệt để trong cách Mỹ đối xử với liên minh này ở chặng đường phía trước. Từng có một khoảng thời gian, nhiều quan chức chóp bu tại Mỹ và châu Âu ôm ấp niềm tin ngây thơ rằng họ có thể dùng nghệ thuật ngoại giao mềm mỏng, những cái bắt tay nồng ấm để kiểm soát và xoa dịu Donald Trump. Tuy nhiên, niềm tin mong manh ấy đang bốc hơi nhanh chóng, nhường chỗ cho một thực tế lạnh lùng và tàn nhẫn: Liên minh xuyên Đại Tây Dương thiêng liêng ngày nào có thể đang bước vào kỷ nguyên của sự rã đám. Sự bất mãn của Donald Trump hoàn toàn không phải là những lời nói bốc đồng của một chính trị gia dân túy, mà nó được bắt rễ sâu xa từ những trải nghiệm bẽ bàng và thực tế cay đắng trên chiến trường trong các chiến dịch quân sự toàn cầu.
Theo những báo cáo mật được rò rỉ, trong những thời khắc sinh tử khi quân đội Mỹ cần sự hỗ trợ hỏa lực hoặc hậu cần, một số thành viên cộm cán của NATO đã viện cớ để không tham gia đầy đủ. Họ thậm chí còn giở trò thắt chặt quy định, hạn chế quyền sử dụng các căn cứ không quân chiến lược. Đã từng có những sự cố ngoại giao quân sự cực kỳ nghiêm trọng khi máy bay chiến đấu của Mỹ không được phép cất cánh hoặc hạ cánh trên đất đồng minh, tồi tệ hơn là bị từ chối thẳng thừng quyền bay qua không phận. Hậu quả là các phi đội Mỹ phải chật vật thay đổi lộ trình, bay vòng vèo tránh né, làm sụt giảm nghiêm trọng hiệu quả tác chiến và đốt cháy ngân sách vô ích. Những diễn biến trớ trêu này lập tức khoét sâu vào một câu hỏi mang tính sinh tử: Nếu một liên minh quân sự được lập ra không những không hỗ trợ nhau lúc hoạn nạn mà còn cố tình dựng rào cản cản trở hành động, thì liệu cái liên minh ấy có còn giữ được dù chỉ một chút ý nghĩa chiến lược nào không? Đây chính là tử huyệt cốt lõi khiến Donald Trump liên tục chĩa mũi dùi chỉ trích không thương tiếc vào NATO. Nhìn từ lăng kính của Washington, NATO đang thoái hóa thành một tổ chức ký sinh, không thể tiếp tục tồn tại như một cơ chế đóng góp một chiều bất công.
Sự thật trần trụi trên các bảng cân đối kế toán cho thấy Mỹ vẫn đang là gã khổng lồ oằn mình chi trả phần lớn ngân sách quân sự của khối, gánh vác vai trò xương sống chủ lực trong mọi cuộc can thiệp. Trong khi đó, không ít các quốc gia đồng minh khác lại ung dung tận hưởng bóng râm dưới chiếc ô hạt nhân bảo hộ của Mỹ mà không thèm xắn tay áo chia sẻ trách nhiệm tài chính hay rủi ro sinh mạng. Theo đánh giá từ giới tinh hoa Washington, sự mất cân bằng mang tính bào mòn này đang phá hủy tận gốc nền tảng răn đe của liên minh. Trái lại, phía châu Âu lại bám víu vào những lập luận phản bác mang tính thủ tục, rêu rao rằng họ chưa từng nhận được bất kỳ một văn bản yêu cầu chính thức nào từ Mỹ về việc phải tăng cường đóng góp nguồn lực. Lời bào chữa này chỉ càng phơi bày sự chênh lệch khủng khiếp trong nhận thức và kỳ vọng giữa hai bờ Đại Tây Dương. Câu chuyện càng trở nên rối rắm và bế tắc hơn khi bị cuốn vào ma trận pháp lý nội bộ của nước Mỹ. Căn cứ vào một đạo luật khắt khe được quốc hội thông qua vào năm 2023, việc bất kỳ vị tổng thống Mỹ nào muốn chính thức rút khỏi NATO sẽ phải đối mặt với cửa ải là sự chấp thuận của ít nhất 2/3 Thượng viện. Trong bối cảnh chính trị phân cực cực đoan hiện nay, đây được xem là một bức tường thành gần như không thể bị xuyên thủng.
Thế nhưng, thế giới luật pháp luôn tồn tại những kẽ hở. Một luồng quan điểm hiến pháp học sắc bén khác lại chỉ ra rằng quy định trói buộc của năm 2023 có thể đang vi hiến trầm trọng. Họ viện dẫn Điều 2 của Hiến pháp Mỹ, vốn trao cho tổng thống - với tư cách là tổng tư lệnh tối cao - những đặc quyền hành pháp vô song trong việc xử lý các hiệp ước quốc tế, bao gồm cả quyền lực đơn phương rút lui mà không cần phải quỳ gối xin phép Thượng viện. Sự va chạm tóe lửa giữa các đạo luật thông thường và nền tảng hiến pháp đã tạo ra một võ đài pháp lý mịt mù khói đạn chưa thể thấy hồi kết. Nó khiến sinh mệnh tương lai của NATO bị treo lơ lửng, không chỉ bị định đoạt bởi sự thay đổi thời tiết chính trị mà còn bị thao túng bởi những diễn giải pháp luật đầy mưu toan tại thủ đô nước Mỹ. Nhìn lại quá khứ, lịch sử NATO từng cắn răng chấp nhận một tiền lệ oái oăm mang tên Pháp. Khi Paris dứt áo rời khỏi cơ cấu chỉ huy quân sự, họ vẫn khôn khéo duy trì một vài nghĩa vụ cơ bản cốt lõi, nhưng tuyệt đối không chấp nhận sự sai bảo hay điều phối trực tiếp từ bộ chỉ huy chung. Về mặt bản chất, đây là một hình thức chọn món trong menu liên minh, một sự rút lui có tính toán mang lại sự tự do tối đa nhưng cũng gieo rắc mầm mống bất hòa. Tiền lệ trứ danh của năm 1966 đó đang được các cố vấn bảo thủ khai quật lại như một vũ khí lập luận, chứng minh rằng quyền hạn của Donald Trump trong việc nhào nặn, bóp méo hoặc thậm chí làm biến dạng vai trò của Mỹ trong NATO vẫn là vô cùng to lớn, bất chấp những rào cản lập pháp do phe đối lập giăng ra.
Cảm nhận được luồng khí lạnh từ sự rạn nứt, Tòa Bạch Ốc được cho là đang ráo riết tìm kiếm những phương án điều chỉnh lại nghệ thuật tiếp cận với NATO, cốt để tạm thời xoa dịu cơn hoảng loạn từ phía châu Âu. Cho dù trong thâm tâm, các nước lục địa già đang tràn ngập sự hoang mang tột độ rằng Mỹ sẽ lật lọng, không thực hiện đầy đủ cam kết phòng thủ linh thiêng, họ vẫn mang một khao khát tuyệt vọng là phải giữ chặt lấy gấu quần của Washington bằng mọi giá. Động lực níu kéo này không đơn thuần xuất phát từ sự tương đồng về giá trị dân chủ, mà bắt nguồn từ sự thèm khát năng lực quân sự áp đảo của Mỹ. Đặc biệt là mạng lưới tình báo không gian, các chòm vệ tinh tối tân soi rọi mọi ngóc ngách của trái đất – một siêu năng lực mà châu Âu gần như vô phương tự xây dựng trong tương lai gần. Việc để Mỹ rời đi trên thực tế đồng nghĩa với một sự tự sát chiến lược, tước đoạt đôi mắt và đôi tai phòng thủ của chính châu Âu. Ở một chiến tuyến khác của cuộc đấu khẩu, Donald Trump đã lôi ra một ví dụ thực tiễn sắc như dao cạo để vạch trần sự yếu kém và thói đạo đức giả của đồng minh. Ông tiết lộ đã từng đích thân nhấc điện thoại gọi cho Emmanuel Macron, khẩn khoản yêu cầu quân đội Pháp tung lực lượng hỗ trợ trong một điểm nóng xung đột cam go. Đó là thời điểm Mỹ đã đổ máu để dọn dẹp phần lớn chiến trường, đạt được những bước tiến ngoạn mục nhưng vẫn cần sự hiệp đồng dứt điểm từ khối NATO.
Tuy nhiên, gáo nước lạnh đã dội xuống từ điện Élysée. Theo lời kể đậm chất châm biếm của Donald Trump, thái độ của Pháp là một sự chần chừ đầy tính toán. Paris viện cớ này cớ nọ, tỏ ra không sẵn sàng xông pha vào lửa đạn ngay lập tức mà chỉ ỡm ờ hứa hẹn về một khả năng hỗ trợ tái thiết sau khi tiếng súng đã hoàn toàn im bặt. Tư duy nhát cáy này bị giới quân sự Mỹ chửi rủa là một sự phản bội thực tiễn. Trong nghệ thuật chiến tranh, giá trị vàng ngọc của sự viện trợ nằm ở đúng khoảnh khắc dầu sôi lửa bỏng mang tính bước ngoặt, chứ không phải là những chuyến bay chở hàng cứu trợ mang tính chất làm màu sau khi bàn cờ đã được định đoạt xong xuôi. Điểm yếu chết người này đã dẫn đến một sự khinh miệt sâu sắc: Pháp, trong quá nhiều cuộc khủng hoảng thế giới, chỉ đóng vai trò của một diễn giả tài ba, vung vãi sự ủng hộ hào hiệp bằng những ngôn từ bóng bẩy trên bục phát biểu thay vì những viên đạn găm vào kẻ thù. Lối hành xử khôn lỏi thích ăn cỗ đi trước, lội nước theo sau này không chỉ lặp lại ở ví dụ trên, mà còn hiện hữu rõ rệt trong phản ứng đối với cuộc chiến tiêu hao tại Ukraina hay vô số vũng lầy khác. Khi Mỹ đã phải tự mình cắn răng trả giá để giành lấy chiến thắng và lập lại trật tự, sự xuất hiện muộn màng, ăn sẵn của những đồng minh như Pháp mang lại cảm giác vô liêm sỉ nhiều hơn là một ý nghĩa chiến lược thực thụ.
Không chịu lép vế trước sức ép, trong một bài phát biểu rực lửa mang tính định hình thời đại tại thủ đô Seoul, Hàn Quốc, Emmanuel Macron đã giương cao ngọn cờ triết lý của mình. Ông gieo rắc một thông điệp chiến lược táo bạo: Đã đến lúc các cường quốc tầm trung trên toàn cầu phải phá bỏ xiềng xích, liên kết chặt chẽ với nhau để chấm dứt kỷ nguyên quỳ gối phụ thuộc vào hai gã khổng lồ đang cấu xé nhau là Mỹ và Trung Quốc. Động thái này bóc trần khát vọng cháy bỏng của Paris trong việc muốn đứng ra làm người chia bài, nhào nặn lại cán cân quyền lực thế giới theo một cấu trúc đa cực, nơi tiếng nói của châu Âu không bị lấn át. Thế nhưng, ẩn sau những lời lẽ hoa mỹ về trật tự thế giới mới, nhiều cái đầu sỏi đời trong giới phân tích vạch trần mục tiêu thực dụng tột cùng của Emmanuel Macron: ông đang cố gắng tuyệt vọng để xây dựng một pháo đài quyền lực làm đối trọng trực tiếp thách thức Washington, nhiều hơn là đóng vai trò sứ giả hòa bình đứng giữa hai siêu cường. Suy đoán này hoàn toàn có cơ sở vững chắc, minh chứng là việc ông từng lạnh lùng tuyên bố quả bom nổ chậm mang tên Đài Loan không phải là chuyện bao đồng của châu Âu. Ông liên tục cảnh báo các đồng minh lục địa không được phép để bản thân bị cuốn vào vòng xoáy chết chóc nếu xung đột nổ ra tại eo biển chật hẹp này.
Lập trường né tránh đó phản ánh một tư duy chiến lược bị cắt rời, hoàn toàn đoạn tuyệt với những lợi ích sống còn cốt lõi trong học thuyết an ninh của Mỹ. Emmanuel Macron lặp đi lặp lại điệp khúc rằng châu Âu vĩ đại tuyệt đối không sinh ra để làm chư hầu ngoan ngoãn phục tùng mệnh lệnh của bất kỳ đế chế nào. Paris thể hiện rõ họ không muốn bị trói buộc vào cỗ xe ngọc ngà nhưng đầy toan tính của Bắc Kinh, nhưng đồng thời cũng gạt phắt mọi nỗ lực của Washington hòng kéo họ vào những chiến hào đầy bùn lầy do sự kình địch siêu cường tạo ra. Thay vì dựa dẫm vào các cấu trúc quân sự truyền thống rỉ sét, ông chủ điện Élysée đang phác họa một kiến trúc hợp tác mới mẻ, phi truyền thống. Một mạng lưới trải dài ôm trọn châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, kết nối mạnh mẽ với các quốc gia đang trỗi dậy như Brazil, Canada và Ấn Độ. Liên minh lỏng lẻo này được kỳ vọng sẽ dùng sức mạnh mềm để thao túng các lĩnh vực sinh tử của tương lai như luật pháp quốc tế, trí tuệ nhân tạo, an ninh năng lượng bền vững và y tế toàn cầu. Thực chất, khát vọng vươn lên làm người phán xử thứ ba này không phải là một phút bốc đồng. Từ nhiều năm ròng rã, nhà lãnh đạo Pháp đã luôn bị ám ảnh bởi ý tưởng châu Âu phải ngạo nghễ đứng thẳng lưng ở vị trí trung tâm trục quay giữa Mỹ và Trung Quốc. Vào năm 2023, ông từng buông một lời đanh thép xé toạc lớp vỏ bọc đoàn kết phương Tây khi tuyên bố Liên minh châu Âu không được phép để bản thân bị thoái hóa thành một đám đông tay sai ngoan ngoãn nối gót Washington.
Bất chấp những tham vọng bay bổng của Paris, giới học giả địa chính trị dội một gáo nước lạnh thực tế: trong một thế giới đang bị xé toạc bởi cuộc chiến tranh sinh tồn giành giật công nghệ và ảnh hưởng, việc mơ mộng đắp nặn ra một cực thứ ba trung lập là một ảo tưởng chính trị viển vông và tốn kém. Mặc cho bão tố hoài nghi bủa vây, nền ngoại giao Pháp vẫn ngoan cố cày sâu vào con đường hẹp này. Emmanuel Macron không ngừng ra rả thông điệp hòa bình, thề thốt rằng Pháp sẽ cắn răng đứng ngoài mọi cuộc can thiệp vũ trang trực tiếp đang làm rớm máu bản đồ thế giới. Dẫu ngoài miệng vẫn giữ phép lịch sự ngoại giao khi ca tụng Mỹ là một quốc gia vĩ đại, ông không ngần ngại ném những lời cảnh báo rùng rợn, ví von rằng thói quen dùng bom đạn giải quyết vấn đề của Washington chẳng khác nào hành động điên rồ mở tung chiếc hộp Pandora, giải phóng những con quỷ dữ của sự hỗn loạn vô pháp và những hệ lụy máu me không thể vãn hồi. Lập luận cốt lõi của ông rất rõ ràng: Không một chiến dịch dội bom trải thảm nào, dù sở hữu sức mạnh hủy diệt ghê gớm đến đâu, có thể nhổ tận gốc rễ của sự thù hận và xung đột. Để minh họa cho sự bất lực của sức mạnh cơ bắp, ông vạch trần những vết thương mưng mủ mang tên Nigeria và Afghanistan – những mồ chôn của can thiệp quân sự, nơi máu đã đổ thành sông suốt nhiều thập kỷ nhưng thứ gặt hái được chỉ là một sự sụp đổ toàn diện và tàn nhẫn.
Giải pháp ma thuật mà Emmanuel Macron tôn thờ chính là sự tôn trọng tuyệt đối chủ quyền quốc gia thiêng liêng, nhường lại quyền tự quyết sinh mệnh cho chính những con người bản địa thay vì xua xe tăng áp đặt chế độ từ một thủ đô cách xa hàng vạn dặm. Thế nhưng, tháp ngà lý tưởng này lập tức bị tấn công dữ dội bởi một cơn bão chỉ trích tàn khốc từ các nhà quan sát thực tế. Họ mỉa mai tư duy của tổng thống Pháp là một sự ngây thơ chính trị đến mức nguy hiểm, hoàn toàn mù lòa trước những thảm kịch đẫm máu đang diễn ra. Khi một chế độ độc tài điên cuồng vác súng xả vào chính người dân của mình, khi những cuộc biểu tình ôn hòa bị xe bọc thép nghiền nát, khi thương vong chất thành núi và quyền con người bị băm vằm, thì việc đứng từ xa chắp tay kêu gọi quyền tự quyết chẳng khác nào một sự đồng lõa nhẫn tâm. Một luồng quan điểm đanh thép được tung ra để vỗ mặt những kẻ chuộng hòa bình giả tạo: Vấn đề cốt tử không nằm ở việc nhất thiết phải lôi kéo súng đạn của Mỹ hay Israel vào cuộc, mà là thế giới văn minh không thể hèn nhát rúc sau những bài diễn văn lên án suông. Việc chỉ lải nhải về nguyên tắc chủ quyền bất khả xâm phạm mà không dám tuốt gươm hành động thực tế bị bóc trần là một thủ đoạn tinh vi nhằm rũ bỏ trách nhiệm đạo đức trước những cuộc diệt chủng và khủng hoảng đẫm máu của nhân loại. Lưỡi dao chỉ trích này sắc lẹm cắt thẳng vào thói đạo đức giả của giới lãnh đạo châu Âu.
Sự thật cay đắng là những tuyên bố rưng rưng nước mắt, thề thốt sát cánh sống chết cùng người dân Ukraina luôn được phát sóng dày đặc trên các phương tiện truyền thông Pháp nhằm đánh bóng tên tuổi. Nhưng mỗi khi tiếng gọi của thực tế yêu cầu những hy sinh bằng xương bằng máu hay một sự can thiệp quân sự cứng rắn, thì cái vỏ bọc nguyên tắc chủ quyền lại được lôi ra làm tấm mộc hoàn hảo để biện minh cho sự khoanh tay đứng nhìn. Nghịch lý ghê tởm này đẻ ra một thứ chính sách quái thai: Lời nói thì đanh thép, hung hăng như sư tử, nhưng hành động lại rụt rè, run rẩy như loài gặm nhấm, dẫn đến một sự vô dụng tuyệt đối trên bình diện thực thi chiến lược. Nếu toàn bộ cỗ máy thế giới đều nhất quán áp dụng cái gọi là học thuyết bất bạo động này của Pháp, cộng đồng quốc tế sẽ vĩnh viễn rơi vào trạng thái liệt thân, bất lực ngoi ngóp và không thể giáng trả bất kỳ đòn trừng phạt nào đối với các quốc gia lưu manh. Đây chính là vết nứt trí mạng khiến tầm nhìn của Emmanuel Macron biến thành tâm điểm của bão dư luận. Bỏ ngoài tai mọi búa rìu, nhà lãnh đạo Pháp vẫn cố chấp bám trụ vào niềm tin rằng những giải pháp tái thiết, phân chia quyền lực hay xây dựng liên minh bảo vệ khu vực chỉ nên được bàn tới khi các phe phái đã bắn cạn viên đạn cuối cùng. Khi bị chất vấn dồn dập về khả năng dùng uy vũ quân đội để khai thông các huyết mạch hàng hải đang bị phong tỏa, ông thẳng thừng gạt bỏ. Ông gán ghép cho hành động đó cái nhãn mác phiêu lưu quân sự điên rồ, có khả năng kích nổ một cuộc chiến tranh toàn diện, đẩy những đoàn tàu buôn mỏng manh vào họng pháo của một lưới đe dọa quân sự chằng chịt và chết chóc.
Để chống chế cho sự yếu đuối, Paris rêu rao rằng họ đang ráo riết đi đêm với các đồng minh châu Âu để nặn ra một liên minh hàng hải mang tính chất tự vệ, với thứ vũ khí tối thượng không phải là ngư lôi mà là những bàn đàm phán mòn mỏi. Lối tư duy sặc mùi ngoại giao phòng lạnh này ngay lập tức bị giới diều hâu vùi dập không thương tiếc. Lịch sử máu và sắt của thế giới đã chứng minh một chân lý phũ phàng: Mọi cuộc đàm phán mang tầm vóc lịch sử, mọi hiệp định định hình lại biên giới đều phải có bóng dáng răn đe của cỗ máy chiến tranh Washington đứng sau lưng giật dây. Bằng không, vắng bóng quyền lực Mỹ, mọi lời hứa hẹn trên giấy của châu Âu chỉ là thứ đồ bỏ đi, hoàn toàn bất lực trong việc cưỡng chế thực thi trên thực địa. Thói quen nghiện lập ra các liên minh ảo, nơi các chính trị gia xúng xính comple cà vạt, bắt tay chụp ảnh, ký tá những tuyên bố rỗng tuếch nhưng lại run sợ trước việc nổ súng bảo vệ lợi ích bị đem ra làm trò cười cho thiên hạ. Về phần mình, khi trực tiếp đối mặt với những nhát chém ngôn từ của Donald Trump chĩa vào NATO, Emmanuel Macron chọn cách phản đòn bằng một sự khinh khỉnh tột độ. Ông tuyên bố lạnh tanh rằng mình không rảnh rỗi để làm bình luận viên cho các chiến dịch đạn pháo do Mỹ và Israel tự biên tự diễn. Ông cũng phủi tay tuyên bố trắng án cho châu Âu: nếu người Mỹ cảm thấy cô độc vì thiếu sự tiếp ứng, thì đó là lỗi của chính họ, bởi rắc rối này không do châu Âu châm ngòi.
Nhấn sâu thêm vào sự công kích, vị tổng thống Pháp ném ra một thông điệp mỉa mai sắc như dao cạo: Chiến tranh là trò chơi sinh tử của các quốc gia, không phải là một show truyền hình thực tế rẻ tiền để các nhà lãnh đạo làm trò mua vui. Ông đay nghiến cảnh báo rằng một siêu cường không thể lãnh đạo thế giới bằng một chiến lược bốc đồng, sáng nắng chiều mưa, hôm nay đưa ra tuyên bố thế này, ngày mai lại lật lọng đảo ngược hoàn toàn. Dẫu không thèm nhắc tên trực tiếp, cả thế giới đều hiểu những mũi tên độc này đang găm thẳng vào trán Donald Trump. Tuy nhiên, ở một góc độ phân tích dị biệt, có những bộ não chiến lược lại thán phục sự mâu thuẫn điên rồ trong phát ngôn của vị cựu tổng thống Mỹ. Họ coi đó là một nghệ thuật hỏa mù xuất chúng, một chiến thuật tung hỏa mù có chủ đích nhằm đánh sập khả năng suy luận của đối phương, gieo rắc sự hỗn loạn thông tin, từ đó làm kẻ thù hoang mang và tước đoạt lợi thế bất ngờ. Khép lại những tranh cãi nảy lửa về sự rạn nứt của khối đồng minh phương Tây, người ta lại phải soi rọi vào một ví dụ lịch sử nhức nhối để thấy được vai trò của một thành viên cộm cán khác: nước Anh. Một bài tiểu luận chính trị uy tín từ xứ sương mù đã giáng những đòn chỉ trích không khoan nhượng vào quan điểm hèn nhát coi những cuộc xung đột đang cháy rực ở Trung Đông là chuyện không phải của chúng ta.
Tác giả bài viết đặt ra một câu hỏi chất vấn lương tâm tàn khốc: Nước Anh hào hùng đã chui rúc ở cái xó xỉnh nào trong những thời khắc định mệnh lịch sử, khi quân đội Mỹ đang ồ ạt xua hạm đội và lính thủy đánh bộ dọn dẹp các điểm nóng? Liệu một London đầy kiêu hãnh với mạng lưới điệp viên MI6 giăng lưới khắp toàn cầu lại thực sự mù lòa và điếc lác trước những biến động chấn động khu vực? Nếu chính phủ Anh thực sự ngu ngơ không biết gì, thì đó là một bản án tử hình đối với năng lực tình báo chiến lược của một cựu đế quốc. Còn nếu họ biết rõ mười mươi dòng chảy của sự kiện nhưng lại chọn cách hèn nhát bịt tai nhắm mắt, câm như hến để cầu an, thì đó là một sự trốn tránh trách nhiệm bỉ ổi của một cường quốc tự xưng. Cần phải phân định rạch ròi sự khác biệt một trời một vực giữa một đòn oanh tạc mang tính dằn mặt và một chiến dịch can thiệp vũ trang quy mô lớn có khả năng cày nát bản đồ địa chính trị. Nếu quân đội Anh chịu từ bỏ thói kiêu ngạo rỗng tuếch để bước vào vòng chiến, họ hoàn toàn đủ tầm vóc để trở thành một mỏ neo chiến lược, một đối trọng tỉnh táo có khả năng ghìm cương và nắn gân Washington. Với một kho tàng kinh nghiệm can thiệp đẫm máu từ thời thuộc địa, cộng hưởng với sự cáo già trong việc nắm thóp tâm lý, văn hóa và mạng lưới quyền lực tại các bộ lạc Trung Đông, lẽ ra London phải chễm chệ ngồi trên chiếc ghế định đoạt sinh mệnh khu vực.
Sự bốc hơi khó hiểu của người Anh không chỉ tự thiến đi quyền uy và tiếng nói của chính họ trên bàn cờ lớn, mà còn khoét một lỗ hổng mù lòa chí mạng trong bộ não hoạch định chiến dịch của phương Tây. Một kịch bản sinh tử bị bỏ ngỏ tàn nhẫn: Nếu toàn bộ các yết hầu hàng hải bị kẻ thù rải thủy lôi phong tỏa cứng ngắc, thì phương án giải cứu là gì? Mỹ có dám hy sinh máu của những chàng trai trẻ để đổ bộ bộ binh lên những vùng đất tử địa hay không? Đó là những câu hỏi quyết định sự tồn vong của trật tự kinh tế thế giới. Với tư cách là kẻ mang thanh gươm quyền lực số hai của NATO, đồng thời là huynh đệ ruột thịt nhất của nước Mỹ, London bắt buộc phải xông xáo trong việc phác thảo nên những kịch bản đối phó khốc liệt này. Nhưng thực tế lại là một bức tranh bạc nhược: Nước Anh chỉ biết rụt cổ đứng ngoài rìa, tước bỏ mọi quyền lực ảnh hưởng lên chính sách siết nợ của Washington đối với các quốc gia thù địch như Iran. Nếu đem lên bàn cân so sánh với sự can trường oanh liệt trong hai cuộc chiến vùng Vịnh năm 1991 và năm 2003, khi quân đội Anh vai kề vai sát cánh cùng lính Mỹ với những mục tiêu tiêu diệt rõ ràng và đè bẹp đối thủ chóng vánh, thì thái độ khoanh tay đứng nhìn lần này là một sự sỉ nhục đối với di sản quân sự của xứ sương mù.
Sự hèn nhát này phản ánh một sự lùi bước thảm hại, một hội chứng sợ hãi tổn thất đang gặm nhấm tinh thần của giới cầm quyền London, khiến họ chối bỏ vai trò cảnh sát toàn cầu. Các nhà phê bình chua chát vạch trần thói phản ứng chậm chạp như rùa bò của Anh trước các họng tên lửa đang đe dọa tuyến đường biển sinh mệnh, sự vô năng trong việc móc nối ngoại giao với các tàiệt tinh dạn dày sương gió tại vùng Vịnh như Ả Rập Xê Út, Qatar hay UAE. Kèm theo đó là việc kho vũ khí phòng thủ bị bỏ xó, không được triển khai đầy đủ, làm lộ rõ một hệ thống quân đội đang rệu rã và ngủ quên. Khi các đô đốc Mỹ gào thét trên các kênh liên lạc khẩn cấp yêu cầu chiến hạm đồng minh hội quân để bảo vệ các tuyến tàu chở dầu, chính phủ Anh lại ra rả điệp khúc thoái thác vô hồn: đây không phải cuộc chiến của nước Anh. Nhưng thực tế đã đập thẳng vào mặt sự ngây thơ ấy bằng những đòn trừng phạt kinh tế tàn bạo: Các tuyến đường biển tắc nghẽn kéo theo giá dầu thô vọt lên tận mây xanh, chuỗi cung ứng đứt gãy đè bẹp các chỉ số tăng trưởng, và cuối cùng, chính những người dân đen Anh quốc phải è cổ ra gánh chịu lạm phát phi mã. Những thảm họa nhãn tiền này đập tan nát cái vỏ bọc hợp lý giả tạo của tư tưởng biệt lập.
Mặc cho những ngòi bút tự do liên tục mài sắc để tấn công, lăng mạ Donald Trump và đổ vấy mọi tội lỗi đẩy thế giới vào thảm cảnh hiện tại lên đầu ông, giới tinh hoa chiến lược vẫn buộc phải nghiến răng thừa nhận một chân lý sắt đá không thể xô đổ. Đó là việc thắt chặt mối lương duyên đồng minh quân sự máu thịt với Mỹ vẫn là chiếc phao cứu sinh, là trục xoay lợi ích sinh tồn bất khả xâm phạm đối với Vương quốc Anh trong tầm nhìn thế kỷ. Nếu Anh Quốc khôi phục lại được hình ảnh một chiến binh đáng tin cậy, sẵn sàng đổ máu trên chiến hào, họ không chỉ hồi sinh được cái uy danh đế chế đã phai nhạt, mà còn nắm trong tay thứ đặc quyền tối thượng: quyền can thiệp, luồn lách và sửa gáy các siêu chính sách từ Tòa Bạch Ốc, qua đó phanh gấp cỗ xe chiến tranh Mỹ trước khi nó lao xuống bờ vực của những sai lầm địa chính trị thảm khốc. Hành động hào phóng chia sẻ các căn cứ quân sự tiền tiêu, hăng hái điều động khu trục hạm tuần tra và thiết lập đường dây nóng phối hợp tác chiến với Lầu Năm Góc không bao giờ là những gánh nặng nghĩa vụ rẻ mạt. Trái lại, đó là những đòn bẩy kim cương vô giá để London duy trì quyền lực thao túng các quyết định sinh tử của nhân loại. Dấn thân vào chảo lửa không chỉ giúp bóp nghẹt những cuộc nổi loạn nhanh chóng hơn, mà còn phóng đi một luồng thông điệp đe dọa lạnh gáy tới các trục ma quỷ: cỗ máy chiến tranh của phe đồng minh vẫn luôn được bôi trơn bằng lòng quyết tâm vô song, luôn khát khao bóp cò bảo vệ trật tự mỗi khi có kẻ thách thức, nhất là trong những thời khắc tăm tối khi niềm tin cốt lõi vào sự tồn tại của NATO đang bị bào mòn dữ dội.
Nhìn nhận một cách toàn diện về chiều dài lịch sử, các học giả địa chính trị khẳng định chắc nịch rằng liên minh sắt máu xuyên Đại Tây Dương hoàn toàn không phải là một liên danh chính trị vá víu tạm bợ. Nó là một tảng đá tảng địa chiến lược vĩ đại, đã đứng vững trước những thử thách hủy diệt suốt 1 thế kỷ rưỡi qua. Cho dù nước Anh hay bất kỳ quốc gia châu Âu nào không phải là kẻ châm ngòi cho những thùng thuốc súng hiện tại, thì những sóng thần lạm phát, khủng hoảng tị nạn và đe dọa sinh tồn nhãn tiền đã chứng minh họ không có quyền chạy trốn khỏi cuộc chơi. Dòng chảy lịch sử đã hào phóng cung cấp những bài học đẫm máu không thể gột rửa. Quân đội Mỹ đã không biết bao nhiêu lần phải vượt đại dương, ném những thanh niên ưu tú nhất của mình vào các lò mổ ở lục địa già để cứu rỗi châu Âu khỏi sự diệt vong, từ những vũng bùn ở Thế chiến thứ nhất đến việc vãn hồi trật tự thời hậu chiến. Trong những tháng năm bi tráng của Thế chiến thứ hai, hình ảnh hàng vạn binh sĩ Mỹ đổ bộ dũng mãnh qua những cơn bão đạn trên bãi biển Normandy đã trở thành biểu tượng bất tử cho sự can thiệp cứu rỗi của Washington. Cần nhớ rằng, ngay tại nước Mỹ thời điểm đó, phong trào biệt lập cũng đã từng gào thét điên cuồng rằng việc chống lại trùm phát xít không phải là chuyện của nước Mỹ. Nhưng vượt lên trên tất cả, quyết định tham chiến dũng cảm của Washington đã giáng một đòn chí mạng lật ngược hoàn toàn thế cờ của nhân loại. Rút ra bài học xương máu đó, luận điệu cho rằng những cuộc khủng hoảng hiện tại không phải là vấn đề của chúng ta đã bộc lộ sự nông cạn và thiển cận đến mức không thể tha thứ.
Thực tiễn chính trị quốc tế đang phơi bày một quy luật nghiệt ngã: Trong một mạng lưới toàn cầu bị trói chặt vào nhau bởi thương mại, dữ liệu và tên lửa đạn đạo, sự an toàn tuyệt đối của một quốc gia là sự dối trá vĩ đại nhất. Không một bức tường biên giới nào có thể đủ cao để ngăn cản những cơn cuồng phong địa chính trị tàn phá lợi ích của một dân tộc trốn tránh trách nhiệm. Một thực tế phũ phàng hiển hiện rõ hơn bao giờ hết, đối với nước Anh và toàn bộ châu Âu, việc thề thốt trung thành và duy trì sự kết dính chặt chẽ như răng với môi cùng sức mạnh quân sự Mỹ không còn là một bài toán trắc nghiệm có thể chọn lựa. Đó là dòng sinh mệnh, là cột trụ chống trời duy nhất đảm bảo sự tồn tại của nền văn minh phương Tây trong một kỷ nguyên đầy rẫy sự hỗn mang. Và trong bối cảnh các cấu trúc quyền lực toàn cầu đang rung chuyển dữ dội như hiện tại, không một cường quốc nào, không một liên minh viển vông nào có đủ sức mạnh, vũ khí và ý chí để lấp đầy khoảng trống khổng lồ nếu người Mỹ thực sự quay lưng.