Trung Quốc tung "đại đao" công nghệ: siết xuất khẩu 40 công nghệ AI, chip, pin mặt trời — có hiệu lực ngay lập tức

Bắc Kinh vừa tung ra đòn công nghệ mạnh nhất trong nhiều năm: siết chặt xuất khẩu 40 công nghệ thuộc các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, y sinh và quang điện — với hiệu lực ngay lập tức từ ngày ban hành. Đây được coi là đòn đáp trả mới nhất của Trung Quốc trong cuộc đua công nghệ ngày càng khốc liệt với Hoa Kỳ của Tổng thống Donald Trump.

Thông báo số 48: "đại đao" chém xuống 40 công nghệ

Ngày 16/10, Bộ Thương mại và Bộ Khoa học-Công nghệ Trung Quốc đồng loạt ban hành Thông báo số 48/2026, đề xuất đưa 40 công nghệ thuộc 3 lĩnh vực — trí tuệ nhân tạo, y sinh, quang điện — vào danh mục kiểm soát xuất khẩu. Điểm khiến cả thế giới giật mình: chế độ đăng ký tạm thời trước xuất khẩu có hiệu lực ngay từ ngày ban hành, không hề có giai đoạn chuyển tiếp hay cảnh báo trước.

Theo truyền thông tài chính dẫn thông báo chính thức, trong 40 công nghệ bị siết có tới 23 công nghệ AI — bao gồm mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), AI agent, cụm máy tính và công nghệ xử lý thông tin. Đây chính là "trái tim" của cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo mà cả Mỹ và Trung Quốc đang chạy đua từng ngày. Tiếp đó là 12 công nghệ quang điện — sản xuất polysilicon, tấm wafer silic và pin mặt trời — cùng 5 công nghệ y sinh gồm trị liệu tế bào-gen, thuốc axit nucleic và vi sinh vật gây bệnh.

Nói cách khác, Bắc Kinh đã đặt dưới sự kiểm soát của nhà nước gần như toàn bộ những lĩnh vực công nghệ mà họ coi là "vũ khí chiến lược" của thế kỷ 21. Bất kỳ doanh nghiệp nào muốn xuất khẩu những công nghệ này ra nước ngoài đều phải qua cửa kiểm duyệt của chính quyền.

AI là mục tiêu số một

Không khó để nhận ra trí tuệ nhân tạo là mục tiêu trọng tâm của đợt siết chặt lần này. Với 23 trên tổng số 40 công nghệ thuộc lĩnh vực AI, Bắc Kinh đã gửi đi thông điệp rõ ràng: AI chính là mặt trận quyết định của cuộc đua công nghệ Mỹ-Trung, và Trung Quốc sẽ không để những thành tựu AI của mình dễ dàng chảy ra nước ngoài.

Các công nghệ bị đưa vào tầm ngắm — từ mô hình ngôn ngữ lớn LLM, AI agent cho tới cụm máy tính hiệu năng cao — đều là những thành phần cốt lõi tạo nên sức mạnh AI của một quốc gia. Việc kiểm soát xuất khẩu chúng đồng nghĩa với việc Bắc Kinh muốn giữ chặt "bí kíp" AI trong tay, đồng thời có thêm con bài mặc cả trên bàn đàm phán công nghệ với Washington.

Giới phân tích nhận định, động thái này của Trung Quốc là đòn đáp trả trực diện việc Mỹ liên tục siết chặt xuất khẩu chip AI và thiết bị bán dẫn sang Trung Quốc dưới thời Tổng thống Trump. Washington chặn chip, Bắc Kinh khóa công nghệ AI — cuộc chiến ăn miếng trả miếng đang leo thang từng ngày.

Pin mặt trời: vũ khí năng lượng của Bắc Kinh

Bên cạnh AI, 12 công nghệ quang điện bị siết chặt cũng gây chấn động không kém. Trung Quốc hiện thống trị chuỗi cung ứng pin mặt trời toàn cầu — từ sản xuất polysilicon, tấm wafer silic cho tới pin thành phẩm. Việc đưa những công nghệ này vào danh mục kiểm soát xuất khẩu chẳng khác nào Bắc Kinh nắm trong tay "van" năng lượng sạch của cả thế giới.

Trong bối cảnh các nước phương Tây đang đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng xanh, đòn siết quang điện của Trung Quốc có thể gây ra những cú sốc lớn cho ngành năng lượng tái tạo toàn cầu. Nhiều chuyên gia cảnh báo, giá pin mặt trời thế giới hoàn toàn có thể leo thang nếu Bắc Kinh thực sự "khóa van" xuất khẩu công nghệ.

Đáng chú ý, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc cố gắng xoa dịu dư luận khi khẳng định phạm vi kiểm soát là "chính xác và hạn chế". Tuy nhiên, với 40 công nghệ bao trùm 3 lĩnh vực chiến lược và hiệu lực ngay lập tức, ít ai tin rằng đây chỉ là biện pháp "hạn chế" như lời Bắc Kinh nói.

Y sinh cũng không thoát: 5 công nghệ bị "điểm mặt"

Không chỉ AI và năng lượng, Trung Quốc còn đưa 5 công nghệ y sinh vào danh sách kiểm soát, gồm trị liệu tế bào-gen, thuốc axit nucleic và vi sinh vật gây bệnh. Đây đều là những lĩnh vực công nghệ sinh học tiên tiến, có ý nghĩa sống còn cả về y tế lẫn an ninh quốc gia.

Việc kiểm soát xuất khẩu công nghệ y sinh cho thấy Bắc Kinh đang nhìn cuộc đua công nghệ dưới lăng kính an ninh toàn diện: không chỉ chip và AI, mà cả những công nghệ liên quan đến sức khỏe con người và an toàn sinh học cũng trở thành "tài sản chiến lược quốc gia" không thể để lọt ra ngoài.

Cuộc đua Mỹ-Trung bước vào giai đoạn đối đầu trực diện

Nhìn rộng ra, Thông báo số 48/2026 là mảnh ghép mới nhất trong bức tranh đối đầu công nghệ Mỹ-Trung ngày càng gay gắt. Trong khi chính quyền Trump liên tục dùng các đòn thuế quan, kiểm soát xuất khẩu chip và sức ép buộc các đồng minh "chọn phe", Bắc Kinh cũng không ngồi yên mà tung ra những đòn phản công ngày càng mạnh tay.

Cuộc chiến này không còn là những tuyên bố ngoại giao suông mà đã trở thành những hành động cụ thể, có hiệu lực ngay lập tức, tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Từ chip bán dẫn, AI, pin mặt trời cho tới công nghệ y sinh — mọi mặt trận đều đang nóng rực.

Theo giới quan sát, với việc cả Washington và Bắc Kinh đều không có dấu hiệu nhượng bộ, cuộc đua công nghệ sẽ còn leo thang mạnh mẽ trong thời gian tới. Và người tiêu dùng, doanh nghiệp trên khắp thế giới sẽ là những người cảm nhận rõ nhất sức nóng của cuộc đối đầu thế kỷ này — qua giá cả, nguồn cung và tốc độ đổi mới công nghệ.